Αν ανησυχείτε για τη μνήμη ή τις νοητικές σας ικανότητες, είναι φυσικό να αναρωτιέστε αν πάσχετε από νόσο Αλτσχάιμερ ή κάποια άλλη μορφή άνοιας. Το βασικό ερώτημα είναι: ποιο είναι το επόμενο βήμα; Τι είδους γιατρό πρέπει να επισκεφθείτε;
Η άνοια δεν εντάσσεται ξεκάθαρα σε μία μόνο ιατρική ειδικότητα. Αν έχετε καρδιολογικό πρόβλημα, απευθύνεστε σε καρδιολόγο. Αν έχετε πρόβλημα όρασης, σε οπτομέτρη ή οφθαλμίατρο. Όμως στην περίπτωση της άνοιας, δεν υπάρχει ένας και μοναδικός «καλύτερος» γιατρός για όλους τους ασθενείς.
Οι ασθενείς με άνοια συχνά χρειάζονται μια διεπιστημονική προσέγγιση και ωφελούνται από την αξιολόγηση πολλών επαγγελματιών υγείας, όπως οικογενειακοί γιατροί, γηρίατροι, ειδικός νευρολόγος για άνοια, φυσικοθεραπευτές και άλλοι.
Κατανοούμε ότι είναι δύσκολο να γνωρίζετε ποιον επαγγελματία υγείας πρέπει να συμβουλευτείτε. Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται οι πιο συνηθισμένοι γιατροί, νοσηλευτές και θεραπευτές που εμπλέκονται στη διάγνωση και αντιμετώπιση της άνοιας, τι μπορούν να προσφέρουν και πότε είναι πιο χρήσιμοι.
Είναι απίθανο να χρειαστεί να επισκεφθείτε όλους αυτούς τους ειδικούς· οι ανάγκες διαφέρουν σημαντικά από ασθενή σε ασθενή. Ωστόσο, η λίστα αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα καλό σημείο εκκίνησης για να κατανοήσετε τις επιλογές σας.
Ο ρόλος της πρωτοβάθμιας φροντίδας στη διάγνωση και αντιμετώπιση της άνοιας
Οι οικογενειακοί γιατροί ή γιατροί πρωτοβάθμιας φροντίδας αποτελούν συχνά το πρώτο σημείο επαφής για ασθενείς που ανησυχούν για απώλεια μνήμης ή άλλα σημάδια άνοιας. Πολλοί ασθενείς επισκέπτονται τον ίδιο γιατρό επί σειρά ετών, γεγονός που επιτρέπει σε αυτούς τους επαγγελματίες να εντοπίσουν ακόμη και μικρές αλλαγές στη σκέψη και τη συμπεριφορά.
Οι γιατροί πρωτοβάθμιας φροντίδας μπορούν να:
Καθοδηγήσουν τη διαδικασία διάγνωσης της άνοιας
Για να διαπιστώσουν αν ένας ασθενής πάσχει από άνοια, λαμβάνουν αναλυτικό ιστορικό, ρωτούν για τα συμπτώματα και αξιολογούν τη γενικότερη υγεία. Εξετάζουν αν ο ασθενής δυσκολεύεται σε καθημερινές δραστηριότητες, όπως το ντύσιμο, το μαγείρεμα ή η σωστή λήψη φαρμάκων.
Χρησιμοποιούν επίσης διάφορα τεστ για να αξιολογήσουν τις γνωστικές λειτουργίες, όπως η βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη μνήμη, η συγκέντρωση, η σκέψη, η γλώσσα και η επικοινωνία. Αν υποψιαστούν άνοια αλλά δεν μπορούν να θέσουν οριστική διάγνωση, παραπέμπουν τον ασθενή σε ειδικό, όπως γηρίατρο ή ειδικό νευρολόγο για άνοια.
Αποκλείσουν άλλες παθήσεις που μοιάζουν με άνοια
Πολλές καταστάσεις μπορεί να μιμούνται τα συμπτώματα της άνοιας, όπως η κατάθλιψη, παθήσεις του θυρεοειδούς, λοιμώξεις, ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, άγνωστες χρόνιες παθήσεις ή ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων.
Ενδεικτικές εξετάσεις που μπορεί να ζητηθούν είναι:
-
Έλεγχος ηπατικής λειτουργίας
-
Έλεγχος νεφρικής λειτουργίας
-
Έλεγχος θυρεοειδούς
-
Επίπεδα HbA1c
-
Επίπεδα βιταμίνης Β12 και φυλλικού οξέος
-
Ανάλυση ούρων
Παρέχουν φροντίδα και παρακολούθηση μετά τη διάγνωση
Η διαχείριση μετά τη διάγνωση περιλαμβάνει μη φαρμακευτικές και φαρμακευτικές παρεμβάσεις, καθώς και υποστήριξη των φροντιστών και της οικογένειας. Οι γιατροί πρέπει να εξηγούν τι σημαίνει η διάγνωση, ποια θα είναι τα επόμενα βήματα και πού μπορούν οι ασθενείς να βρουν επιπλέον πληροφορίες και τοπική υποστήριξη.
Εξειδικευμένοι γιατροί στη διάγνωση και θεραπεία της άνοιας
Οι γιατροί πρωτοβάθμιας φροντίδας μπορούν να πραγματοποιήσουν την αρχική αξιολόγηση, αλλά συχνά παραπέμπουν τους ασθενείς σε ειδικούς για επιβεβαίωση της διάγνωσης και προσδιορισμό του τύπου άνοιας.
Οι παρακάτω ειδικοί μπορούν να αξιολογήσουν προβλήματα μνήμης και σκέψης που σχετίζονται με την άνοια. Δεν είναι ασυνήθιστο ένας ασθενής να επισκεφθεί περισσότερους από έναν ειδικούς, οι οποίοι συνδυάζουν τα ευρήματά τους για την τελική διάγνωση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για ασθενείς με άτυπα συμπτώματα ή για άτομα κάτω των 65 ετών.
Γηρίατροι
Οι γηρίατροι είναι γιατροί πρωτοβάθμιας φροντίδας με επιπλέον εκπαίδευση σε παθήσεις που αφορούν κυρίως ηλικιωμένους (συνήθως άνω των 65 ετών). Εργάζονται σε εξωτερικά ιατρεία, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και νοσοκομεία.
Ορισμένοι ασθενείς επιλέγουν να απευθυνθούν σε γηρίατρο για τη διάγνωση της άνοιας. Οι εξετάσεις που πραγματοποιούν είναι παρόμοιες με αυτές που περιγράφηκαν παραπάνω, ενώ παράλληλα διαχειρίζονται συνολικά τα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με την ηλικία.
Οι γηρίατροι είναι ιδιαίτερα χρήσιμοι όταν:
-
Ο ασθενής λαμβάνει πολλά φάρμακα: Η πολυφαρμακία είναι συχνή στους ηλικιωμένους. Οι γηρίατροι γνωρίζουν τις παρενέργειες και τις αλληλεπιδράσεις φαρμάκων και μπορούν να προσαρμόσουν σωστά τη δοσολογία.
-
Υπάρχουν προβλήματα κινητικότητας και αυξημένη ευαλωτότητα: Καθώς η άνοια εξελίσσεται, η κινητικότητα μειώνεται. Οι γηρίατροι αξιολογούν τον κίνδυνο πτώσεων και προτείνουν ασκήσεις ενδυνάμωσης και ισορροπίας.
-
Ο ασθενής έχει πρόσφατα νοσηλευτεί: Μετά από νοσηλεία, οι ηλικιωμένοι με άνοια διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών. Ο γηρίατρος βοηθά στην ομαλή επιστροφή στο σπίτι και στην αποκατάσταση.
-
Υπάρχει ταχεία επιδείνωση: Ακόμη και λειτουργικά ανεξάρτητοι ηλικιωμένοι μπορεί να παρουσιάσουν γρήγορη γνωστική και λειτουργική έκπτωση. Ο γηρίατρος μπορεί να εντοπίσει τα αίτια και να προτείνει θεραπευτικές παρεμβάσεις.
Ο ρόλος του ειδικού νευρολόγου για άνοια
Ο ειδικός νευρολόγος αποτελεί συχνά τον επαγγελματία υγείας που θα διαμορφώσει την πιο ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη εικόνα για τη διάγνωση του ασθενούς. Ενώ ο γιατρός πρωτοβάθμιας φροντίδας και ο γηρίατρος συμβάλλουν σημαντικά στον αρχικό έλεγχο και στη συνολική διαχείριση της υγείας, ο νευρολόγος είναι ο ειδικός που εστιάζει αποκλειστικά στο νευρικό σύστημα και στις εκφυλιστικές παθήσεις του εγκεφάλου.
Ο νευρολόγος αξιολογεί σε βάθος τα γνωστικά συμπτώματα, τη μνήμη, τη γλώσσα, την προσοχή και τη συμπεριφορά, ενώ συνδυάζει τα κλινικά ευρήματα με εξειδικευμένες εξετάσεις, όπως μαγνητική ή αξονική τομογραφία, νευροψυχολογικά τεστ και, όπου χρειάζεται, εργαστηριακό έλεγχο. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διαχωρίσει τη νόσο Αλτσχάιμερ από άλλες μορφές άνοιας ή νευρολογικές παθήσεις που παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα.
Σε πολλές περιπτώσεις, ο ειδικός νευρολόγος για άνοια είναι εκείνος που θέτει την τελική διάγνωση, καθορίζει τον τύπο της άνοιας και προτείνει το κατάλληλο θεραπευτικό πλάνο, φαρμακευτικό και μη, σε συνεργασία με τους υπόλοιπους επαγγελματίες υγείας. Ο ρόλος του είναι καθοριστικός τόσο για την κατανόηση της νόσου όσο και για τον σωστό σχεδιασμό της μακροχρόνιας φροντίδας του ασθενούς.